پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی

پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی

بررسی مشخصات نسخه شناسی و کتابشناسی نسخه های خطی با ساختار بیاض

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران.
2 دانش آموخته ارشد بنیاد ایرانشناسی دانشگاه شهید بهشتی تهران
10.30481/jms.2025.540278.1080
چکیده
بررسی عناصر نسخه شناسی و کتابشناسی بیاض‌های بدون تاریخ و نیز بررسی بیشترین فراوانی مربوط به محتوا ، در ساختار بیاض مورد تحقیق می باشد.
روش‌ : روش این پژوهش، پیمایشی – توصیفی با تحلیل کیفی محتواست. وگستره ی موضوعی این پژوهش، نسخه های خطی بررسی ‎های بدون تاریخ و قلمرو جغرافیایی آن نسخه های موجود در کتابخانۀ ملی ایران است . روش نمونه گیری ما به شیوه سر شماری و ابزار گردآوری اطلاعات ، سیاهه وارسی ( چک لیست ) است.
یافته ها : از بین تعداد 27 عدد بیاض‌های بدون تاریخ، اکثراً بدون نام مؤلف، تاریخ و دورۀ تألیف هستند. همچنین غالب موضوع و محتوای آن‌ها شامل ادعیه است. در هیچکدام از این بیاض‌ها، نام کاتب و محل کتابت ذکر نشده است و همان طور که از نامشان پیداست، بدون تاریخ کتابت می باشند.
نتیجه گیری: غالب بیاض‌ها به صورت مطالب مختلف گردآوری شده از چند منبع یا صرفاً کتابت هستند .در لابلای برخی از اوراق بیاض‌ها، رساله های کمیاب یا مطالب و اشعار نغز و بسیار ارزشمند وجود دارد که در کتابهای دیگر یافته نمی‌شود . بیاض‌ها عمدتًا به صورت کتابچه‌هایی همراه شخص در سفر بوده‎اند و استفاده از جلد تیماج به دلیل انعطاف پذیری، فراوانی، ارزانی و در دسترس بودن نسبت به سایر جلد‎های چرمی بیشتر مورد استفاده قرارمی‎گرفته و به دلیل نبود محتوای چندان مهم در اکثر بیاض‌ها، بحث تزئینات در آنها مطرح نبوده است. استفاده از کاغذ فرنگی به علت در دسترس بودن این نوع کاغذ بیشتر مورد استفاده قرار گرفته است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Studying the codicology and bibliographic characteristics of manuscripts with Bayaz structure

نویسندگان English

Habibollah Azimi 1
sajedeh salemi 2
1 Associate Professor of the National Library of Iran, Tehran, Iran
2 Graduate student of the Foundation of Iranian Studies, Shahid Beheshti University, Tehran
چکیده English

Purpose: investigate the elements of codicology and bibliography of undated manuscripts and also to investigate the most frequent content-related elements in the structure of undated manuscripts under research.
Methodology and Research Procedure: The method of this research is a descriptive-survey with qualitative content analysis. The subject area of this research is the manuscripts investigated with the structure of undated Bayaz and their geographical scope, available in the National Library of Iran. Our sampling method is a census and our data collection tool is a checklist.
Findings: Among 27 undated Bayazes, most are without the name of the author, date and period of composition. Also, most of their subject and content include prayers. Also, all of these Bayazes lack a scribe, place of writing, and as their name suggests, they also lack a date of writing. These Bayazes are mostly covered with tīmāj leather and without decoration.
Originality: Most of the Bayazes either are in the form of various materials collected from several sources or are merely writings. And they were mainly in the form of booklets that accompanied the person on a journey, abundance, cheapness and availability compared to other leather covers, and due to the lack of much important content in most of the Bayazes, the decorations was of no importance in it. And Foreign paper was also more used due to its availability. Also, the use of Naskh and Nastaliq scripts in Bayazes was more common due to the special position of these scripts in most periods.
So far, no research has been conducted on the topics and elements of manuscripts, and specifically on the structure of the Bayaz, based on the manuscripts available in a specific library. T. Also, conducting this research will be useful for researchers in the field of manuscripts and catalogers.

کلیدواژه‌ها English

: Bayaz
manuscript structure
codicology
bibliography
nlai Library
- افشار، ایرج (1354).، مجموعۀ کمینه. تهران، 1354ش: فرهنگ ایران زمین.
- افشار، ایرج   (1357). صحافی سنتی ( مجموعۀ پانزده گفتار و کتاب‌شناسی). تهران: کتابخانۀ مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران.
- افشار، ایرج (1390). کاغذ در زندگی و فرهنگ ایرانی . تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
- افشار، ایرج. (1382). «جستاری در نسخۀ بیاض سفینۀ تاج الدین احمد وزیر مورخ 782 ق». نامۀ بهارستان. بهار و زمستان 1382 (7 و 8 ). 35-62.
- انوری، حسن. (1355). اصطلاحات دیوانی دورۀ غزنوی و سلجوقی. تهران: طهوری.
- بیهقی، ابوالفضل. (1350). تاریخ بیهقی. به کوشش علی‌اکبر فیاض. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
- داعی‌الاسلام، محمدعلی. (1362). فرهنگ نظام. تهران: دانش.
- رفیعی مهرآبادی، ابوالقاسم. (1345). تاریخ خط و خطاطان. تهران: امیرکبیر.
- زمانی علویجه، علی. (1381). بیاض تاج‌الدین احمد وزیر. قم: مجمع ذخایر اسلامی.
- صفری آق قلعه، علی. (1390). نسخهشناخت (پژوهشنامۀ نسخه‌‌شناسی نسخ خطّی فارسی). با مقدمۀ ایرج افشار. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.  
- عابدی، امیرحسن. (1358). «بیاض‌های گرانبها و آثار ناشناختۀ شعرای بزرگ فارسی»، هشتمین کنگرۀ تحقیقات ایرانی (کرمان). به کوشش محمد روشن. تهران: [بی‌جا].
- عظیمی، حبیب الله. (1396). نسخهنامه (کانون استنساخ، عناصر نسخه‌‌شناسی، رویه‌های فهرست‌نویسی، شناخت جعل و اصالت نسخه‌ها). مشهد: مؤسسۀ چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
 قائم‌مقامی، جهانگیر. (1350). مقدمه‌ای بر شناخت اسناد تاریخی. تهران: انجمن آثار ملی.
- مایل هروی، نجیب. (1379). تاریخ نسخهپردازی و تصحیح انتقادی نسخه‌های خطی. تهران: کتابخانه، موزه ومرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
- مصطفیخان، غلام و عبدی خجسته ، لیلا (1395). «معرفی مصطلحات صفویه اثر خواجه محمد پارسا». پیام بهارستان. 28 (14): 77-90.
- نفیسی، علی‌اکبر. (1343). فرهنگ نفیسی. با مقدمۀ محمدعلی فروغی. تهران: خیام.
- نقوی، حسین عارف. (1376 ش). برّ صغیرکی امامیه مصنفین کی مطبوعه تصانیف اور تراجم. اسلام‌آباد.
- همایونی، صادق (1353). تعزیه و تعزیه‌خوانی. تهران: جشن هنر.
- یوسفی، غلامحسین. (1368) . گلستان سعدی، تهران: خوارزمی.
- وبسایت کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران (ساکما) در تهران . http://www.nlai.ir