پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی

پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی

بررسی و شناخت شیوه قدما در فهرستنویسی و طبقه بندی نسخه های خطی آستان قدس رضوی از دوره صفویه تا قاجار(1344 – 907ه.ق)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 آستان قدس رضوی
2 دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش شناسی. دانشگاه پیام نور. تهران. ایران
10.30481/jms.2025.491810.1066
چکیده
هدف: در این پژوهش ساختار سیاهه نویسی و فهرستنویسی نسخه های خطی آستان قدس رضوی بر اساس اسناد و مدارک باقیمانده از دوره صفوی تا قاجار بررسی می گردد. هدف از انجام آن شناسایی عناصر و اصول فهرستنویسی و طبقه بندی نسخ خطی آستان قدس رضوی است. اهمیت این تحقیق بدلیل مستند بودن تاریخ فهرستنویسی آستان در اسناد و مدارک و کتابهای موجود در مرکز نسخ خطی می باشد.
این پژوهش از نوع مطالعات کتابخانه ای و اسنادی است. جامعه آماری شامل تعداد 17 عنوان فهرست است که 6 فهرست مربوط به دوره صفویه، 5 فهرست مربوط به دوره افشاریه و 6 فهرست مربوط به دوره قاجاریه است که مورد بررسی قرار گرفت که از این تعداد، 11 فهرست در این پژوهش با توجه به کمیت و کیفیت فهرستنویسی بررسی و معرفی می گردد. در ابتدا محتوای طومارها و کتابچه های فهرست نسخه های خطی قدیمی و اسناد آستان قدس رضوی مورد بررسی قرار گرفت .
یافته های پژوهش در بررسی تطبیقی اطلاعات طومارها و کتابچه های فهرستنویسی نشان می دهد که عناصر نسخه شناسی در فهرستهای هر دوره از لحاظ کمیت و کیفیت با یکدیگر شباهتها و تفاوتهایی دارند. فهرستهای دوره قاجار کامل تر از دوره های پیشین و از لحاظ مشخصات نسخه شناسی دارای نظم بهتری هستند و طبقه بندی موضوعی در فهرستها به چشم می خورد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating and understanding the ancient method in cataloguing and classifying the manuscripts of Razavi's Astan Quds from the Safavid to Qajar period (1501-1925)

نویسندگان English

Naghmeh Feizi Jaghargh 1
Afshin Mousavi Chalek 2
1 Astan Quds Razavi
2 Associate Professor, Department of Information Science and Knowledge. Payam Noor University. Tehran. Iran
چکیده English

Purpose:This research investigates how Razavi's Astan Quds manuscripts are listed and catalogued, using the remaining documents dating from the Safavid to Qajar periods. To identify the elements and principles of cataloguing and classifying Astan Quds Razavi manuscripts is the goal of this task.
This research is a form of library and documentary study. The statistical population comprises 17 list titles, with 6 of them being related to the Safavid period, 5 of them being related to the Afsharid period, and 6 of them being related to the Qajar period. These lists have been examined and investigated. In this research, 11 lists of these numbers are examined and presented according to the quantity and quality of cataloguing. At the beginning, the scrolls and booklets with a list of old manuscripts and documents of Astan Quds Razavi were reviewed. The manuscripts were initially examined in a comparative way after obtaining information from the manuscript repository,
The comparative analysis of scrolls and cataloguing booklets revealed that there are similarities and differences in the bibliographic elements in the catalogues of each period in terms of quantity and quality, bibliographic elements vary in terms of the type of element in each list and the method and way of presenting the entries, as well as the amount of information mentioned in each entry, which suggests that cataloguers had a personal preference for the lists. Compared to previous periods, the Qajar period lists are more complete and have better bibliographic organization. Subject classification is visible in the lists. When examining the arrangement of books in the manuscript repository, it can be seen that, in addition to thematic categorization of the books on the lists,

کلیدواژه‌ها English

classification
bibliography and cataloguing elements
scrolls of book list
Astan Quds Razavi
Qajar
منابع:
احمدی، اطهره؛ دلقندی، طاهره (1401). کارکردها و کاربردهای رده بندی علوم در کتابخانه های معاصر، نشریه دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، سال پنجم - ش 57، ص2.
احمدی تنکابنی، حسین (1396). فهرست نویسی نسخ خطی در فرآیند تکامل از شیوه سنّتی تا دیجیتال‏‌سازی. فصلنامه ره آورد نور، ش 60، ص 45.
احمدی میرقائد، احمد رضا؛ جباری، لیلا (1400). ضرورت، کاربست و اثرگذاری طبقه بندی در توسعه علوم. فصلنامه ترویج علم، ش 20، ص 7 10.
افکاری، فریبا (1393-1392). روش شناسی فهرست نگاری نسخ خطی ایرانی اسلامی تدوین اصول و قواعد سبک های فهرست نگاری شرقی و غربی از 1305 (قرن 19م) تا به امروز. دانشگاه تهران: دانشکده علوم اطلاعات و دانش شناسی
اکرمی، ایوب (1389). بررسی تطبیقی طبقه بندی های علوم در تمدن اسلامی، نشریه معرفت، ش 151، ص 76.
جهادی حسینی، امیر (1402)، متن شناسی بخش معانی نسخه خطی بدایع الصنایع. برگرفته از:  https://civilica.com.
عظیمی، حبیب الله (1385). فهرستنویسی نسخه های خطی: ج2 ص 1255، دایرة المعارف کتابداری و اطلاع رسانی: سرویراستار دکتر عباس حری. تهران، کتابخانه ملی.
عظیمی، حبیب الله؛ نازی، ایوب (1389). نسخ خطی و فهرستنویسی آن در ایران، نشریه تحقیقات کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاهی، سال چهل و چهارم، ش 52، ص 71 92.
کمپفر، انگلبرت، سفرنامه کمپفر به ایران، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران، خوارزمی، 1360، چاپ دوم.
محبوب، الهه. (1388). فهرستهای کتابخانه آستان قدس رضوی از صفویه تا قاجار. شمسه: نشریه الکترونیکی سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی, 1(شماره 1 خرداد و تیر 1388), 1-2.
محبوب، الهه (1390). تاریخچه کتابخانه آستان قدس رضوی بر پایه اسناد از صفوی تا قاجار (۱۳۴۴ - ۹۰۷ه.ق.)، مشهد: سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی.
نازی، ایوب؛ قاسم پور، سکینه (1390). فهرستنویسی نسخ خطی درکتابخانه ملی ایران: روندها و رویه ها. مجله مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات،  ش 8، ص 105.