پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی

پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی

توصیف و تحلیل نسخ خطی علوم پایه موجود در کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران با رویکرد کتاب‌سنجی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده
. دانشیار، گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی.
چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف توصیف و تحلیل شبکه‌ای اطلاعات کتابشناختی و نسخه‌شناسی ‌نسخ خطی علوم پایه موجود در کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، صورت گرفته است.
روش/ رویکرد پژوهش: در این پژوهش از نوع کتاب‌سنجی و به‌منظور دیداری‌سازی شبکه‌های «موضوع و زبان» و «خط و کاغذ»، از روش تحلیل شبکه‌ای استفاده شده است. اطلاعات کتابشناسی و نسخه‌شناسی 1707 نسخه خطی علوم پایه، جامعه آماری این پژوهش را تشکیل می‌دهد. ابزار مورد استفاده در این مطالعه، سیاهه وارسی است. به‌منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزارهای آماری (اکسل، یوسینت، نت دراو، پریمپ) و تحلیل شبکه‌های اجتماعی استفاده شده است.
یافته‌ها و نتایج: یافته‌ها نشان داد که از میان مؤلفان، خواجه‌نصیرالدین طوسی با 85 تألیف، شیخ بهائی با 56 تألیف و ابوعلی سینا با 37 تألیف بیشترین تعداد را به خود اختصاص داده‌اند. موضوعات پزشکی، نجوم و ریاضی بالاترین تعداد بوده‌اند. زبان غالب فارسی با (92/59%) و عربی با (90/37%)، بالاترین تعداد است. بیشترین تألیف در قرن 10ق به تعداد 199 عدد است. تعداد نسخه‌های اصل 47 نسخه است. در میان خطوط، خط نستعلیق و خط نسخ بیشترین تعداد بوده است. جلد تیماج و کاغذ سپاهانی و کاغذ سمرقندی بیشترین در نوع خود بوده‌اند. در قرن 13ق، تعداد 229 کتابت بالاترین مقدار را به خود اختصاص داده است. با توجه به هم‌رخدادی «زبان و موضوع» و هم‌رخدادی «خط و کاغذ» در یک ماتریس 22*5 در شاخص مرکزیت درجه در موضوع علوم پزشکی، نجوم و ریاضی و در زبان فارسی، عربی، ترکی به‌دست‌آمده است و نیز در هم‌رخدادی «خط و کاغذ» در شاخص مرکزیت درجه در خط، نستعلیق، نسخ و شکسته-نستعلیق و در کاغذ سپاهانی، سمرقندی و استامبولی به‌دست‌آمده است. بنا بر شاخص‌های مرکزیت درجه زبان و موضوع، زبان‌های فارسی، عربی و ترکی با موضوعات پزشکی، نجوم و ریاضی، رتبه بالاتری دارند و طبق شاخص‌های مرکزیت کاغذ و خط، کاغذهای سپاهانی، سمرقندی و استانبولی با خطوط نستعلیق و نسخ، بالاترین رتبه را کسب کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Tehran University Central Library and Document Center's Basic Sciences Manuscripts Description and Analysis, Bibliometrics Approach

نویسنده English

عصمت مومنی
. Associate Professor, Department of Knowledge and Information Science, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.
چکیده English

Objective: The purpose of this research is to describe and network analysis of bibliographic and manuscripts codicology of basic sciences available in the central library and document center of Tehran University.
 Research Method/approach: In this bibliographic research, network analysis method has been used in order to visualize "subject and language" and "script and paper" networks. Bibliographic and codicology information 1707 for basic sciences manuscripts constitute this research’s statistical population. Checklist is the tool used in this study. Statistical software (Excel, Ucint, NetDraw, PRIMP) and social network analysis were used to analyze the data.
Findings and Conclusions: The findings showed that among the authors, Nasir al-Din al-Tusi with 85, Baha al-Din al-Amili with 56 and Avicenna with 37 books have the highest number. The subjects with the highest frequency are medicine, astronomy and mathematics. Most of the books are in Persian (59.92%), followed by Arabic (37.90%). Most of the books (199) was written in the 10th AH/16th AD century. There are 47 original books. Nastaliq and the Naskh have the highest number among all script types. The cover is made of leather and Sepahani and Samarqandi paper were the most types. Most of the inscription (229) were scribed in the 13th AH/19th AD century. According to the co-occurrence of "language and subject" and the co-occurrence of "script and paper" in a 5*22 matrix, the degree centrality index has been obtained in the subject of medical sciences, astronomy and mathematics in Persian, Arabic and Turkish languages. In the co-occurrence of "script and paper", the degree centrality index has been obtained in the script as Nastaliq, Naskh and Shikasta_Nastaliq, and in Sepahani, Samarqandi and Istanbuli paper. According to the centrality of language and subject, Persian, Arabic and Turkish languages have more frequency in medical, astronomy and mathematics topics. According to the indices of centrality of paper and script, Sepahani, Samarqandi and Istanbuli papers with Nastaliq and Naskh script have won the highest rank.

کلیدواژه‌ها English

Manuscripts
words co-occurrence analysis
bibliography
scientific analysis