A Comparative Study of the Printed Edition of Zahir Faryabi's Divan, Edited by Dr. Amir Hassan Yazdgerdi, with the World's Oldest Manuscript held at the Astan Quds Razavi Manuscript Center.
Document Type : Original Article
Author
Research and Manuscripts Studies Department Employee, Manuscripts Administration, Organization of Libraries, Museums, and Documentation Center of Astan Quds Razavi
10.30481/jms.2025.508599.1071
Abstract
This research focuses on Zahir Faryabi, a prominent 12th-century CE Persian poet celebrated as a master of the Khorasani style and a pivotal figure in the development of the formal ode (qasida). It compares the widely-circulated printed Divan edited by Amir Hassan Yazdgerdi with manuscript No. 11977 from the Astan Quds Razavi Library. The manuscript is uniquely significant, as internal evidence suggests it was transcribed during the poet's lifetime, making it an unparalleled source for his authentic work.
Using a descriptive-analytical approach, the study offers a codicological overview of the ancient manuscript, highlighting a range of textual corruptions in the printed edition, including scribal misreadings, omissions, and later interpolations that obscure the original meaning. The manuscript proves superior to other known copies due to its age, transcriptional fidelity, and unaltered text. It contains more precise and often unique vocabulary, its authority corroborated by classic works like Lubab al-Albab.
The research determines that existing printed editions, including Yazdgerdi's, are flawed. Their failure to satisfy scholars stems from the imprecise selection of a base manuscript (nuskhah-i asas) and numerous textual errors. Consequently, this study asserts the necessity of a new critical edition based on the authentic manuscript 11977. Such a definitive text is crucial for future research into Faryabi's linguistic innovations and his influence on subsequent Persian literature, fulfilling a critical need for an accurate version of his poetry.
Using a descriptive-analytical approach, the study offers a codicological overview of the ancient manuscript, highlighting a range of textual corruptions in the printed edition, including scribal misreadings, omissions, and later interpolations that obscure the original meaning. The manuscript proves superior to other known copies due to its age, transcriptional fidelity, and unaltered text. It contains more precise and often unique vocabulary, its authority corroborated by classic works like Lubab al-Albab.
The research determines that existing printed editions, including Yazdgerdi's, are flawed. Their failure to satisfy scholars stems from the imprecise selection of a base manuscript (nuskhah-i asas) and numerous textual errors. Consequently, this study asserts the necessity of a new critical edition based on the authentic manuscript 11977. Such a definitive text is crucial for future research into Faryabi's linguistic innovations and his influence on subsequent Persian literature, fulfilling a critical need for an accurate version of his poetry.
Keywords
1. فاریابی، ظهیر. (1388 ش). دیوان ظهیر فاریابی. تصحیح و مقدمه محسن آثارجوی. تهران: سنایی.
2. افشار، ایرج. (1381 ش)، «نسخهبرگردان سفینۀ تبریز». نامۀ بهارستان، س 3 (ش 1)، صص 88-98.
3. فاریابی، ظهیر.(1361 ش). دیوان حکیم ظهیرالدین فاریابی. (افست از چاپ سنگی). به تصحیح موسی انصاری. تهران: مطبعۀ دارالخلافۀ تهران.
4. فاریابی، ظهیر. (1389 ش). دیوان ظهیر فاریابی . تصحیح و مقدمه اکبر بهداروند. تهران: نگاه.
5. فاریابی، ظهیر. (1337 ش). دیوان ظهیر فاریابی. به کوشش تقی بینش. مشهد: کتابفروشی باستان.
6. تاکی، مسعود. (1388 ش). «اشعار تازهیافتۀ ظهیرالدین فاریابی»، کتاب ماه ادبیات، ش 140، صص 44-46.
7. جامی، عبدالرّحمان بن احمد. (1379 ش). بهارستان و رسائل جامی. مقدمه و تصحیح اعلاخان افصحزاد، محمّدجان عمراف و ابوبکر ظهورالدّین. تهران: میراث مکتوب (با همکاری مرکز مطالعات ایرانی).
8. جوینی، ع ع. (1355). تاریخ جهانگشای جوینی. (ع. قزوینی، ویراستار). لیدن: مطبعه بریل.
9. جلال پور، حسین. (1394 ش). «دیوان ظهیر فاریابی در سفینۀ تبریز». متنشناسی ادب فارسی. دورۀ جدید (ش 25)، صص 93-114.
10. خزندری زیدری نسوی. (1394 ش). نفثة المصدور. تصحیح و توضیح امیرحسن یزدگردی. تهران : توس.
11. دولتشاه سمرقندی. (1337 ش). تذکرة الشعراء دولتشاه سمرقندی. به تحقیق و تصحیح محمد عباسی. تهران: کتابفروشی بارانی.
12. رضی، هاشم. (1388 ش). دیوان ظهیر فاریابی، تهران: سنایی.
13. سمیع زاده، رضا. (1397 ش). «تأملی در متن دیوان ظهیرالدین فاریابی». نامۀ فرهنگستان. ش 17، 1 (65). صص 114-142.
14. شانظری، علیرضا و سالاری، قاسم. (1402 ش). «تأملی در تصحیح دکتر امیرحسن یزدگردی از دیوان ظهیر فاریابی با تکیه بر نسخۀ حکیم اوغلو». متنشناسی ادب فارسی، 15، ش 3 (59). صص 73-88.
15. شروانی، جمال خلیل. (1375 ش). نزهة المجالس. تصحیح و تحقیق محمدامین ریاحی. تهران: علمی.
16. شریفی صحی، محسن. (1394 ش).«نکاتی دربارۀ تصحیح دیوان ظهیر فاریابی»، نقد کتاب میراث، ش 8. صص 53 تا 60.
17. صفا، ذبیح اللّه. (1363 ش). تاریخ ادبیات در ایران. ج 2. تهران: فردوسی.
18. عوفی، محمد. (1389 ش). لباب الالباب. به کوشش سعید نفیسی. تهران: پیامبر.
19. کیوانی، مجدالدین. (1391 ش). «تصحیح یا تخریب؟». گزارش میراث. ش 3. صص 114-119.
20. مایل هروی، نجیب. (1369 ش). نقد و تصحیح متون. مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.
21. مستوفی، حمداللّه. (1364 ش). تاریخ گزیده. به اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران: امیرکبیر.
22. میرافضلی، سیدعلی. (1381 ش). «خوب است ولی بهتر ازین بایستی». نشر دانش، 19 (ش 105). 45 -52.
23. افشین وفایی، محمد.(1394). «پژوهشی در احوال و آثار شمس سجاسی (بر اساس منشآت منتشرنشدۀ او)»، آینۀ میراث. 13، 1 (56). صص 9-32.
24. فاریابی، ظهیر. (1381 ش). دیوان ظهیرالدین فاریابی. تصحیح، تحقیق و توضیح امیرحسن یزدگردی. به اهتمام اصغر دادبه. تهران: قطره.
