سازمان کتابخانه ها ، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی 2980-9487 1 2 2023 08 23 Quantitative Pathology of University Theses Written on the Basis of Manuscripts آسیب‌شناسی کمّی پایان‌نامه‌های دانشگاهی نگارش‌یافته با تکیه ‌بر نسخ خطی 5 35 178813 10.30481/jms.2023.178813 FA مصطفی لعل شاطری استاد مدعو، گروه باستان‌شناسی و تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه دولتی نیشابور، نیشابور، ایران. 0000-0003-0236-8274 پیمان ابوالبشری استادیار، گروه باستان‌شناسی و تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه دولتی نیشابور، نیشابور، ایران. Journal Article 2023 01 28 Objective: Nowadays, academic research is one of the topics that can have the potential to improve knowledge. Meanwhile, archival studies can be considered as among the areas that have not been given serious attention proportionate to their excellent research capacities. Using manuscripts, as one of the prominent scientific sources in science, is considered with different influence coefficients in each field. In the meantime, Islamic manuscripts have been the subject of relatively extensive research due to their content and apparent values. The present research is intended to answer a multi-faceted question as to how many of the university theses written in Iran have been based on manuscripts; the geographical dispersion (city-university); the field dispersion; the level of study dispersion and its chronology; in what way and, in the meantime, what approaches have prevailed in the use of manuscripts? Research/Method Approach: The method of this research is descriptive-analytical and the sampling is conducted on the basis of two databases approved by the Ministry of Science and academic and research centers (IranDoc and National Library). Findings and Conclusion: The findings indicate that 135 universities in 58 cities have undertaken to write 2707 theses, among which Tehran is ranked at the top with 22 centers. The fields benefiting from the manuscripts of 32 fields and Persian language and literature with 1160 theses have a noticeable distance from other fields. 2236 theses belong to the master's level and 471 theses belong to the doctoral level. From 1333 Sh/1954 AD to the fall of 1401 Sh/2022 AD, writing the thesis has annually undergone a significant difference, as one can refer to 1399 Sh/2020 AD with 246 theses and the 10 years, in which no theses were written focusing on manuscripts. هدف: امروزه پژوهش‌های دانشگاهی از جمله موضوعاتی است که می‌تواند از قابلیت بالقوه جهت ارتقای دانش برخوردار باشد. در این بین، مطالعات آرشیوی را می‌توان از حوزه‌هایی دانست که با توجه به ظرفیت‌های ممتاز پژوهشی، مورد توجه جدی قرار نگرفته است. بهره‌گیری از نسخ خطی، به‌ عنوان یکی از منابع علمی مطرح در علوم -با ضریب تأثیر گوناگون در هر رشته- محسوب می‌شود. نسخ خطی اسلامی به ‌واسطه ارزش‌های محتوایی و ظاهری دستمایه پژوهش‌های نسبتاً گسترده‌ای قرار گرفته‌اند. هدف از پژوهش حاضر، پاسخ به پرسشی‌ چندگانه است؛ مبنی بر این ‌که تاکنون چه تعداد از پایان‌نامه‌های دانشگاهی نگارش‌یافته در ایران با محوریت نسخ خطی بوده و پراکندگی جغرافیایی (شهر-دانشگاه)، پراکندگی رشته، پراکندگی مقطع و سالشماری آن، به چه نحو بوده است و چه رویکردهایی در استفاده از نسخ حاکم بوده است؟ روش/رویکرد پژوهش: روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی و نمونه‌گیری بر اساس دو پایگاه مورد تأیید وزارت علوم و مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی (ایران‌داک و کتابخانه ملی) صورت پذیرفته است. یافته‌ها و نتایج: یافته‌ها حاکی از آن است که 135 دانشگاه در 58 شهر به نگارش 2707 پایان‌نامه پرداخته‌اند که تهران با 22 مرکز، در صدر این آمار قرار دارد. رشته‌های بهره‌مند از نسخ خطی 32 رشته و زبان و ادبیات فارسی با 1160پایان‌‌نامه، فاصله‌ای محسوس با سایر رشته‌ها دارد. تعداد 2236 پایان‌نامه متعلق به مقطع کارشناسی‌ ارشد و 471 پایان‌نامه متعلق به مقطع دکتری است. از 1333ش. تا پاییز 1401ش. نگارش پایان‌نامه هر سال، برخوردار از تفاوتی چشمگیر است، چنان که می‌توان به 1399ش. با 246 پایان‌نامه و به مدت 10 سال اشاره داشت که در آن پایان‌نامه‌ای با محوریت نسخ خطی، نگارش نیافته است.

https://manuscripts.aqr-libjournal.ir/article_178813_cf3e53d9bcc56af2b701f9aa21c9db59.pdf

سازمان کتابخانه ها ، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی 2980-9487 1 2 2023 08 23 Analytical review and introduction of Zij manuscripts in the Astan Quds Razavi library Case study: Zij al-Shastke manuscripts بررسی تحلیلی و پژوهشی در زیج‌های نفیس خطی موجود در گنجینه رضوی، مطالعه موردی: نسخه‌های خطی زیج الشستکه 37 65 178814 10.30481/jms.2023.178814 FA سید محمد رضا فاضل هاشمی کارشناس ارشد، مشاور مرکز نسخ خطی، سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، مشهد، ایران. 0000-0003-1241-6233 Journal Article 2022 09 08 Objective: Examining the developments of sciences (exact sciences such as mathematics, astronomy, ‘ilm al-ḥabl (physics, mechanics), and natural sciences such as medicine, botany, and zoology) in the context of history has always been of interest to scientists. In the meantime, one of the important topics of astronomy and its branches is azyāj or the science of zīj (astronomical table), whose topic has been researched and written extensively about and has made the manuscripts of the history of science distinguished. This research is intended to identify and examine the content of the manuscripts of Islamic zījs in the Astan Quds Razavi library, and to analyze and compare the manuscripts of zīj and especially Zīj al-Shastke among other libraries in Iran and the region; and finally, to further clarify the impact of these Muslim scientists on the development and progress of these sciences. Research Method/Approach: This research was conducted with a descriptive and analytical approach and based on library study of the manuscripts titled zīj in general and Zīj al-Shastke in Persian, Arabic and Urdu languages, which were extracted, identified, examined and researched from among the collection of manuscripts on the subject of history of science (mathematics and astronomy, music and medicine) preserved in the library of Astan Quds Razavi. Findings and Conclusions: According to the investigation and research done, out of 80 thousand manuscripts in the treasure of Astan Quds Razavi, 6124 manuscripts are on the subject of history of science (mathematics and astronomy, music and medicine, etc.) and 92 of them are under the general title of zīj. Of the 80,000 manuscripts in the Astan Quds Razavi treasure, there are 6124 manuscripts on the subject of the history of science (mathematics and astronomy, music and medicine, etc.). Through a study and comparison, it was clarified that the collection of ancient and exquisite manuscripts titled zīj in the Astan Quds Razavi libraries amounts to 92 copies; that is to say approximately 37% of all Iranian manuscripts are in the Astan Quds libraries. Also, out of the 18 manuscripts of zīj-i hurmuzĪ (Zīj al-Shastke) available in Iran, 11 of them are preserved in the libraries of Astan Quds. Out of these 11 Astan Quds copies (61% of the total), 5 copies of are of complete work and with two astronomical tables about congregation and welcoming the moon and the sun and seeing the crescent moon in Astan Quds, and the rest of the library copies are abridged and shortened versions of this work and are without astronomical tables. In the incomplete copies, the author's name is mistakenly recorded as Ḥasan bin Mūsā Hiravī and Mehri instead of Husayn bin Mūsā Hurmuzī; and it was clarified among the identified copies that a significant percentage of the exquisite and old copies with the title of zīj, including the oldest Zīj al-Shastke, with the transcribing date of 581 AH/1185 CE, are preserved in the library of Astan Quds Razavi. هدف: بررسی تحولات علوم (علوم دقیق مانند: ریاضیات، هیئت و نجوم، علم الحبل «فیزیک، مکانیک» و علوم طبیعی مانند: پزشکی، گیاه‌شناسی و جانورشناسی) در بستر‌‌ تاریخ همواره مورد توجه دانشمندان بوده است. در این میان یکی از موضوعات حائز اهمیت علم‌‌ نجوم و هیئت و فروع آن ازیاج یا دانش زیج هاست که تحقیقات و تألیفات فراوانی در این موضوع شده و نسخه‌های تاریخ‌‌ علم را شاخص ساخته است. هدف این پژوهش شناسایی و بررسی محتوایی نسخه‌های خطی زیج‌های اسلامی‌ در کتابخانه‌ آستان قدس رضوی و بررسی تحلیلی و مقایسه نسخه‌های زیج و خصوصاً زیج الشستکه در میان‌‌ دیگر کتابخانه‌های ایران و منطقه است و نهایتاً تأثیر دانشمندان مسلمان را در تکامل و پیشرفت این علوم روشن‌تر می‌نماید. روش‌/ رویکرد پژوهش: این پژوهش با رویکرد توصیفی و تحلیلی و بر مبنای مطالعه‌ کتابخانه‌ای نسخه‌های خطی با عنوان زیج به طور کلی و زیج الشستکه و به زبان‌های فارسی، عربی و اردو را از مجموعه‌ نسخه‌های با موضوع‌‌ تاریخ‌‌ علم (ریاضی و نجوم، موسیقی و پزشکی) موجود در کتابخانه‌ آستان قدس رضوی استخراج شد و مورد شناسایی، بررسی و پژوهش قرار گرفت. یافته‌‌ها و نتایج: از 80 هزار نسخه خطی موجود در گنجینه‌ آستان قدس رضوی، تعداد 6124 نسخه با موضوع‌‌ تاریخ علم (ریاضی و نجوم، موسیقی و پزشکی و...) است که با بررسی و مقایسه به عمل آمده مجموعه‌ نسخه‌های کهن و نفیس با عنوان زیج در کتابخانه‌های آستان قدس رضوی به 92 نسخه می‌رسد؛ یعنی تقریباً 37 درصد از کل نسخه‌های ایران در کتابخانه‌های آستان قدس است و همچنین از تعداد 18 نسخه خطی زیج هرمزی (زیج الشستکه) موجود در ایران، تعداد 11 نسخه‌ آن در کتابخانه‌های آستان قدس وجود دارد. از این 11 نسخه‌ آستان قدس (61 درصد از کل) تعداد 5 نسخه اثر کامل‌‌ آن و با دو جدول نجومی‌ در باب اجتماع و استقبال‌‌ ماه و خورشید و رؤیت‌‌ هلال‌‌ ماه در آستان قدس است و بقیه‌ نسخه‌های کتابخانه‌‌ها خلاصه و کوتاه شده‌ این اثر بوده و بدون جداول نجومی‌ هستند. نام مؤلف در نسخه‌های ناقص اشتباهاً به جای حسین بن موسی هرمزی، حسن بن موسی هروی و مهری آمده است و در میان نسخه‌های شناسایی شده، مشخص گردید که درصد قابل توجهی از نسخه‌های نفیس و قدیمی‌ با عنوان زیج، از جمله قدیمی‌ترین زیج الشستکه با تاریخ‌‌ کتابت‌‌ 581 قمری در کتابخانه‌ آستان قدس رضوی است.

https://manuscripts.aqr-libjournal.ir/article_178814_9442acfd68cec9726b4de139ddc7deb5.pdf

سازمان کتابخانه ها ، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی 2980-9487 1 2 2023 08 23 Examining a Misattribution: Translation of Kāshānī’s Talkhīṣ al-Miftāḥ Using a Terminological Approach and Technical Term Network Analysis بررسی نادرستی یک انتساب: ترجمه تلخیص المفتاح کاشانی با رویکرد اصطلاح‌پژوهی و بهره‌مندی از شبکه واژگان 67 89 178815 10.30481/jms.2023.178815 FA فاطمه سادات سعادتمند پژوهشگر تاریخ ریاضیات، دانش‌آموخته کارشناسی ارشد پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0000-0002-1650-3839 Journal Article 2022 10 08 Objective: Technical Term Network (TTN) is an innovative method to find similarities among texts through matching technical terms and the vocabulary used in them. This method, which is modeled after the semantic network of linguistics, is effective in finding the main sources of a book as well as recognizing the identity of an unknown text. This research is intended to take advantage of the features of the technical term network representation and use it to recognize the identity of a text that remains anonymous or has been wrongly identified. This method is also efficient in finding the similarities among texts in using technical terms, their frequencies, and chronological priorities. Research Method/Approach: The present applied research has employed manuscript contents in the phase of collecting textual evidence with the library-documentary method, and has utilized qualitative and quantitative methods based on terminography in the phase of extracting technical terms and terminology. To this end, technical terms are collected from among the primary sources and after examining the evidence related to each one, the semantic separations are specified and the semantic network of each is delineated, and finally the technical term network is formed on the basis of an extensive and generalized semantic network. Based on the prevailing relationships between terms and resources, this technical term network represents them in a conceptual network. This method is applied in the purposeful collection of technical terms, classification, the discovery of links, and the relation of texts with each other, which makes catalogers and researchers needless of adapting the entire texts. Findings and Conclusions: The treatises of mathematics, especially arithmetic, are very similar to each other due to their logical structure, and this sometimes causes faults in identifying the title and author of the work, considering some original Persian texts as being translations, or confusing works with similar content in cataloging manuscripts in such a way that in many cases, the mistakes mentioned above have been repeated by the researchers who rely on the information of the indexes. The present article examines an example of this deficiency in research and by using terminography and applying TTN, it tries to identify the main identity of the work. Relying on the single copy preserved in the library of the Center for the Great Islamic Encyclopedia, the work in question is registered under the title "Persian Translation of Talkhīṣ al-Miftāḥ" in the MSS catalogues; whereas, according to the investigations carried out in this research, claiming it to be a translation and attributing it to Ghīyāth al-Dīn Jamshīd Kāshānī's Talkhīṣ al-Miftāḥ is totally incorrect and disapproved. The mentioned manuscript is a brief part of Mullā ʿAlī Ghūshchī's Mīzān al-Ḥisāb, which is not properly identified due to many flaws and omissions in the text. هدف: شبکه واژگان روشی ابداعی به‌ منظور یافتن تشابه میان متون از راه تطبیق اصطلاحات تخصصی و واژگان به‌ کار رفته در آن‌هاست. این شیوه که از شبکه معنایی علم زبان‌شناسی الگوبرداری شده است، در یافتن مآخذ اصلی یک کتاب و همچنین تشخیص هویت یک متن ناشناس کارایی دارد. این پژوهش بر آن است تا از ویژگی‌های بازنمایی شبکه واژگان سود جسته و از آن برای تشخیص هویت متنی که ناشناخته مانده و به ‌اشتباه شناسایی شده است، استفاده کند. این روش در یافتن میزان اشتراکات متون در به ‌کارگیری واژگان، بسامد و اولویت زمانی آن نیز کارآمد است. روش/ رویکرد پژوهش: پژوهش کاربردی حاضر در مرحله گردآوری شواهد متنی از محتویات نسخ خطی با روش کتابخانه‌ای و اسنادی انجام گرفته و در مرحله استخراج واژگان و اصطلاح‌شناسی از روش‌های کمی و کیفی مبتنی بر ترمینوگرافی بهره می‌برد. بدین منظور، واژگان از میان منابع دست اوّل گرد آمده و پس از بررسی شواهد مربوط به هر یک، تفکیک‌های معنایی مشخص گشته و شبکه معنایی هر یک ترسیم می‌گردد و نهایتاً شبکه واژگان بر پایه یک شبکه معنایی گسترده و تعمیم‌یافته شکل می‌گیرد. این شبکه واژگان بر اساس روابط حاکم میان واژگان و منابع، آن‌ها را در یک شبکه مفهومی بازنمایی می‌کند. این شیوه در گردآوری هدفمند اصطلاحات متون، طبقه‌بندی، کشف پیوندها و ارتباط متون با یکدیگر کاربرد دارد و فهرست‌نگار و پژوهشگر را از تطبیق دادن کل متن بی‌نیاز می‌کند. یافته‌ها و نتایج: رساله‌های ریاضیات و خصوصاً حساب، به ‌سبب ساختار منطقی خود، شباهت بسیاری به یکدیگر دارند و همین امر بعضاً سبب بروز اشتباهاتی در تشخیص عنوان و مؤلف اثر، ترجمه انگاشتن برخی متون اصیل فارسی‌ یا خلط آثار با محتوای مشابه در فهرست‌نگاری نسخ خطی شده به ‌گونه‌ای که در بسیاری موارد و با تکیه بر اطلاعات فهارس، خطای مزبور در میان پژوهشگران تاریخ ریاضیات تکرار گشته است. گفتار حاضر به یک نمونه از این کاستی پژوهشی پرداخته و با استفاده از واژگان‌پژوهی و شبکه‌های واژگان درصدد شناسایی هویت اصلی اثر برآمده است. اثر مورد نظر، بر اساس تک‌نسخه موجود در کتابخانه مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، با عنوان «ترجمه فارسی تلخیص المفتاح» در فهرست‌ها به ثبت رسیده است، حال آن که بنا به بررسی‌های‌ صورت‌گرفته در این پژوهش، ترجمه انگاشتن و انتساب آن به تلخیص المفتاح غیاث‌الدین جمشید کاشانی به ‌کلی مردود و نادرست بوده و این دست‌نویس بخشی مختصر از رساله میزان الحساب ملا علی قوشچی است که به ‌سبب نقصان و افتادگی‌های بسیار به‌ درستی شناسایی نشده است.

https://manuscripts.aqr-libjournal.ir/article_178815_c48fc5d6a985a9309232bb5dbcb53b93.pdf

سازمان کتابخانه ها ، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی 2980-9487 1 2 2023 08 23 Review and Analysis of the Illustrations of Iftikhārnāma-yi Ḥaydarī بررسی و تحلیل تصاویر افتخارنامه حیدری 91 112 178816 10.30481/jms.2023.178816 FA محمدرضا صرفی استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران. 0000-0003-2088-0001 Journal Article 2023 02 15 Objective: Iftikhārnāma-yi Ḥaydarī composed by Mīrzā Muṣtafā Iftikhār al-‘Ulamā, known as Ṣahbā-yi Āshtīyānī, is one of the most important religious epics in the Qajar era. Iftikhārnāma has 49 diptychs of paintings with the signature of "Mīrzā Naṣrullāh". These illustrations, which are executed with strong design and delicate and skillful penning, all have a story theme and are closely related to the theme and story of the written text and their analysis is very important in understanding the painting style of lithographic copies. This research tries to introduce the most important features of these illustrations. Research Method/Approach: The present research has analyzed the illustrations of the only lithographic copy of Iftikhārnāma using the descriptive-analytical method and using the method of library studies and presented its conclusions using the qualitative content analysis. Findings and Conclusion: By examining the illustrations in the book, it was found that all of them are related to religious themes and religious events and wars, and depiction of the impressive parts of the life of Imam Ali (A.S.). By making changes in religious painting and inspired by the text of Iftikhārnāma-yi Ḥaydarī, the illustrator has created very artistic, delicate and elaborate illustrations and has made ample use of the lithography industry to convey the religious concepts of Shi'a school. In these pictures, human figures are in the focus of attention. Conveyance of concepts that was carried out by paint prior to lithography has been carried out by script; therefore, outlining, delineating, thinness, thickness, darkness, and lightness of the scripts are extremely important in these illustrations. The main part of the text of each picture is devoted to the images of awliyā (the saints). The artistic painter represents the incidents and events that took place in the past, based on the natural factors that he experienced in the real world. For this reason, the figures of humans, the forms of the angels, the structures of the buildings, clothes and ornamental elements of the illustrations are in accordance with the traditions prevalent in the Qajar era. هدف: افتخارنامه حیدری سروده میرزا مصطفی افتخارالعلما، مشهور به صهبای آشتیانی یکی از حماسه‌های مذهبی مهم در عصر قاجار است. افتخارنامه دارای ۴9 مجلس تصویر با رقم «میرزا نصرالله» است. این تصاویر که با طرّاحی قوی و قلم‌گیری‌های ظریف و ماهرانه اجرا شده‌اند، همگی دارای موضوع داستانی و در ارتباط نزدیک با موضوع و داستان متن نوشتاری هستند و تحلیل آن‌ها در شناخت سبک نگارگری نسخ چاپ سنگی حائز اهمیت فراوان است. در این پژوهش، مهمترین ویژگی‌های این تصاویر معرفی شده است. روش/رویکرد پژوهش: جستار حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از شیوه مطالعات کتابخانه‌ای تصاویر یگانه نسخه چاپ سنگی افتخارنامه را بررسی نموده و نتایج خود را با استفاده از فن تحلیل محتوای کیفی ارائه نموده است. یافته‌ها و نتایج: با بررسی تصاویر موجود در کتاب مشخص شد که تمام آن‌ها در زمینه‌های مضامین دینی و وقایع و جنگ‌های مذهبی و به تصویرکشیدن بخش‌های تأثیرگذار زندگی حضرت علی (ع) است. تصویرپرداز با ایجاد تغییراتی در نگارگری مذهبی و با الهام از متن افتخارنامه حیدری، تصاویری بسیار هنرمندانه، ظریف و پرکار خلق کرده و از صنعت چاپ سنگی برای انتقال مفاهیم مذهبی شیعه استفاده وافر برده است. در این تصاویر پیکره‌های انسانی در مرکز توجه قرار گرفته‌اند. انتقال مفاهیمی که پیش از چاپ سنگی بر عهده رنگ بود، به عهده خط نهاده شده است؛ بنابراین، قلم‌گیری، دورگیری، نازکی و ضخامت و تیرگی و روشنی خطوط در این تصاوبر اهمیت فوق‌العاده دارد. بخش عمده متن هر تصویر را نقش‌های اولیا به خود اختصاص می‌دهند. هنرمند نقاش حوادث و رخدادهایی را که در زمان‌های گذشته اتفاق افتاده، بر مبنای عوامل طبیعی‌ای که در دنیای واقعی تجربه کرده است، بازنمایی کرده است. به همین سبب پیکره انسان‌ها، شکل فرشتگان، ساختار بناها، لباس و عناصر تزئینی تصاویر، مطابق با سنت‌های مرسوم در عصر قاجار است.

https://manuscripts.aqr-libjournal.ir/article_178816_2d2f7ce119fea78ae466f4a6781e8354.pdf

سازمان کتابخانه ها ، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی 2980-9487 1 2 2023 08 23 Examining the Condition of the Manuscript Sections of the Libraries of Sabzevar's Fakhriya and Fasihiya Seminaries بررسی وضعیت بخش‌های خطی کتابخانه‌های مدرسه علمیه فخریه و فصیحیه سبزوار 113 136 178817 10.30481/jms.2023.178817 FA مهدی نارستانی استادیار گروه حقوق دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران. Journal Article 2023 06 27 Objective: The present research is intended to introduce and examine the condition of the manuscripts preserved in Sabzevar seminary. The research limits are the electronic archives and the repositories of two libraries of Fakhriya and Fasihiya seminaries. Research Method/Approach: The present research is conducted by the tool of document-library collection and descriptive-analytical method and with an approach based on the tool of observing the original work. Findings and Conclusions: The findings showed that more than two hundred volumes of manuscripts, with an antiquity of three hundred and fifty years, and more than one thousand volumes of lithographs are preserved in these libraries with no temperature, light and humidity control systems and even without any shelving, which are not catalogued either. An electronic archive has been prepared for all manuscripts with the cooperation of Astan Quds Razavi and Hakim Sabzevari University and the office of the reverend prayer leader of Sabzevar. However, no action has been taken so far concerning the lithographic manuscripts. Asking for the permission and consent of endowment trustee of these works, the high expenses of restoration and reconstruction, the need for a specialized librarian, and inappropriate storage place are among the most important challenges. According to the field observation, there are valuable and exquisite works in these small libraries, but the condition of preservation, management, and accessibility of people to manuscripts and lithographs in Fasihiya and Fakhriya libraries is not suitable and requires more attention from the authorities. هدف: هدف از پژوهش حاضر بررسی وضعیت نسخه‌های خطی موجود در حوزه علمیه شهرستان سبزوار است. محدوده پژوهش، آرشیو الکترونیکی و مخزن دو کتابخانه حوزه علمیه فخریه و فصیحیه است. روش‌/رویکرد پژوهش: پژوهش حاضر با ابزار گردآوری اسنادی-کتابخانهای و روش توصیفی-تحلیلی با رویکرد مبتنی بر ابزار مشاهده اصل اثر است. یافته‌ها و نتایج: یافته‌ها نشان داد که بالغ‌ بر دویست جلد نسخه خطی با قدمت سیصد و پنجاه سال و بالغ ‌بر هزار جلد چاپ سنگی در این کتابخانه‌ها در محیط فاقد دستگاه کنترل دما و رطوبت و حتی فاقد قفسه‌بندی نگهداری میشود که فهرست‌نویسی نیز نشده است. از تمامی نسخه‌های خطی با همکاری آستان قدس رضوی، دانشگاه حکیم سبزواری و دفتر امام جمعه محترم شهرستان سبزوار آرشیو الکترونیکی تهیه ‌شده است؛ ولی در خصوص نسخه‌های چاپ سنگی تاکنون هیچ اقدامی نشده است. کسب اجازه و رضایت متولی موقوفه، هزینه‌های بالای ترمیم و بازسازی، نیاز به کتابدار تخصصی و محل نگهداری نامناسب از مهمترین چالش‌ها به شمار می‌روند. بر اساس مشاهده میدانی، آثار ارزنده و نفیسی در این کتابخانه‌های کوچک وجود دارد که وضعیت حفاظت، مدیریت و دسترسی افراد به نسخه‌های خطی و چاپ سنگی در کتابخانه‌های فصیحیه و فخریه در شرایط مناسبی نبوده و نیازمند اهتمام بیشتر مسئولین است.

https://manuscripts.aqr-libjournal.ir/article_178817_3c9c7f07812e1e76f227ba699adc54a2.pdf

سازمان کتابخانه ها ، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی 2980-9487 1 2 2023 08 23 Letters of Repentance and Legitimization of the Safavid Dynasty توبه نامه‌ها و مشروعیت بخشی به خاندان صفوی 137 157 178818 10.30481/jms.2023.178818 FA سید محسن حسینی پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، مشهد، ایران. سوسن نیکجو کارشناس ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی، مشهد، ایران. Journal Article 2023 05 28 Objective: The present research is intended to investigate the process of legitimization of Safavid dynasty in the interaction between sultan and jurist or, in other words, to explain the process of Safavid rule’s turning legal-conventional with centrality of repentance. Research method/approach: This writing is entirely based on the fundamental theory and the survey of those who have experienced this process. Accordingly, the present research, by simultaneous analysis and continuous comparison between the data during the research process and by relying on inductive thinking with an emphasis on creating concepts (Islamic rule, jurist, Sultan [just, unjust], justice, welfare, security, criminal law, the rights of Allah, the rights of people, enjoining good and forbidding evil, repentance, etc.) has established a relationship between these categories and by taking into consideration the comparative thinking simultaneous to them, has explained, supported, deduced and produced the theory proposed during the research process. Findings and results: The principles of the legitimacy of the Safavid rule have been examined, with an emphasis on the documents of repentance left among the anthologies, manuscripts and stone edicts of the congregational mosques of the Safavid era. From among these, 4 cases are from the letters of repentance of Safavid kings, 4 cases are from the emirs and commanders of the Safavid army, and one case includes the repentance of the public. The process of compiling the Shi’a political jurisprudence following the efforts of Shi’a jurists and planning the principles of interaction with sultans, both unjust and just, upon the rise of the Shia Safavid rule, practically brought the jurists into a new phase concerning the implementation of the legal rulings of Shi’a jurisprudence. The jurisprudential-political theory proposed by some Safavid scholars such as Muḥaqqiq al-Karakī led to the formation of a new political-jurisprudential literature in the field of Shi’a political thought. One of these discourses, and in fact the most fundamental and the most important of them, which first led to the strengthening of the Safavid government and, prior to it, the strengthening of the political, legal and conventional status of the jurists and making the government more jurisprudential, is the discourse of repentance. Examining the status of repentance and the content classification of repentance documents shows that the process of writing repentance letters, especially after the repentance of the Safavid Shah Tahmasab I, remained as an official principle during the Safavid era and it is very likely that the history of repentance as a principle of avoiding sin has had a special place in all religions and initiation rites, but the expansion of this discourse from the era of the Ilkhanids onwards with the expansion of Sufism and the Sufi orders and the spread of mystical and Sufi texts has been effective in the examination of the documents of the letters of repentance. Besides, the outcomes of repentance in the society for people in the form of security and public interest plans have led to the issuance of a series of decrees comprising of various subjects such as the decrees of tax exemptions and decrees of prohibiting taboos such as drinking alcohol. به دنبال تلاش فقهای شیعه در تدوین فقه سیاسی شیعه و طرح ریزی مبانی تعامل با سلاطین اعم از جائر و عادل با روی کار آمدن حکومت شیعه صفویه، عملاً فقها را در خصوص اجرایی نمودن احکام شرعی فقه شیعه وارد مرحله جدیدی کرد. هدف از این پژوهش بررسی روند مشروعیت بخشی به خاندان صفوی در تعامل بین سلطان و فقیه، یا به عبارتی تبیین فرایند شرعی- عرفی شدن حکومت صفویه با محوریت «توبه»است . مجموعه‌ی این نوشتاربر اساس تحلیل همزمان و مقایسه‌ی مداوم بین داده‌ها در طول جریان پژوهش از طریق تکیه بر تفکر استقرایی با تاکید بر ایجاد مفاهیم (حکومت اسلامی ، فقیه ،سلطان (عادل، جائر)، عدالت، رفاه، امنیت، حقوق جزایی ، حق الله، حق الناس، امر به معروف و نهی از منکر، توبه ...) به برقراری ارتباط بین این مقوله‌ها با در نظر گرفتن تفکر قیاسی همزمان با آن ، تبیین نظریه‌ی طرح شده را در طول فرایند پژوهش حمایت، استنتاج و تولید نموده است . کلید واژه: صفویه، مشروعیت، متون فقهی، توبه‌نامه‌ها، اسناد، شاهان صفوی، امیران وسرداران، نظریه بنیادی. مقدمه: مشروعیت حکومت، از اصول پایه‌ای در علم سیاست و کشورداری است. بررسی مبانی مشروعیت حکومت صفویه و نحوه اجرای آن توسط شاهان در تعامل با فقها در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است.

https://manuscripts.aqr-libjournal.ir/article_178818_8e1195ae7d1ccf4065935bb56d7379bf.pdf

سازمان کتابخانه ها ، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی 2980-9487 1 2 2023 08 23 Women’s Contribution in Transcribing Iranian Manuscripts in the Qajar Period سهم بانوان در کتابت نسخه های ایرانی در دوره قاجار 159 188 178819 10.30481/jms.2023.178819 FA طیبه حاج باقریان کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، کارشناس کتابخانه آیت الله بروجردی ، قم، ایران. Journal Article 2022 12 04 Objective: The present research is intended to investigate the role of Iranian women in transcribing manuscripts in the Qajar period. Research method/approach: It was done by documentary-library method, through which 34 women scribes were identified. After a brief introduction of the female scribes, following questions have been reviewed and answered: the time interval between the scribes and the era of the authors of the transcribed manuscripts; the topics of the manuscripts that they have transcribed, the application and function of the manuscripts; the type of script and language of the transcribed works; the status and the scientific and familial credit of the scribes. Manuscripts handwritten by the author or, in other words, the works of the female researchers, which have the original manuscript, are out of the scope of this research and have not been mentioned. Findings and Conclusions: The absence or lack of women's names in the field of transcribing and editing manuscripts does not mean that they did not have a role in this field; rather, this has been affected by the heavy shadow cast upon them by the government, culture and society, and ultimately by men and families in the past and has prevented the registration of their names and characters. Although in the Qajar period, women gradually enjoyed more personal and functional freedom and were granted more privileged social status compared to their past, but in the findings from the Qajar era, we still see this shadow. Besides, the humbleness and submissiveness of the scribes (even in male scribes) in the past have prevented them from writing their full names. They were either unwilling to mention their names or they considered the names of their fathers and ancestors above their own names, and women would also use such phrases as: ṣabiyya...; bint...; zan… (i.e., daughter of…; wife of…). In the findings of the research, we see scholarly and virtuous women who were allowed to transmit hadiths and narrations, female commentator or marginal annotator, calligraphers, and women who grew up in scholarly families and were the links for transmission of knowledge from the past generation to the future. On the other hand, topics such as literature, jurisprudence, and supplications have been of more interest to women writers; they have also taken more care and made more endeavor in transcribing the works of their families or their ancestors. The Arabic language enjoyed less frequency and popularity than the Persian language among the women of the Qajar era. هدف: هدف از پژوهش پیش ‌رو بررسی نقش زنان ایرانی در کتابت نسخه‌های خطی در عصر قاجار است. روش/ رویکرد پژوهش: این پژوهش به روش اسنادی و کتابخانه‌ای صورت گرفته و طی آن تعداد 34 کاتب زن شناسایی شده است. پس از معرفی اجمالی بانوان کاتب به پرسش‌هایی چون: فاصله زمانی کاتبان با عصر مؤلف نسخه‌های کتابت شده، موضوعات نسخه‌هایی که کتابت کرده‌اند، کاربرد و کارکرد نسخه‌ها، نوع خط و زبان آثار کتابت شده، جایگاه و اعتبار علمی و خانوادگی کاتبان، بررسی و پاسخ داده شده است. نسخه‌های به خط مؤلف یا به ‌عبارتی تألیفات زنان پژوهشگر که دارای نسخه اصل هستند، از دایره این پژوهش خارج و به آن‌ها اشاره‌ای نشده است. یافته‌ها و نتایج: نبود یا کمبود نام زنان در زمینه کتابت و کتاب‌آرایی نسخه‌های خطی بدین معنی نیست که آن‌ها نقشی در این زمینه نداشته‌اند بلکه متأثر از سایه سنگینی است که در گذشته از طرف حکومت، فرهنگ و جامعه و در نهایت مردان و خانواده بر سر آن‌ها افکنده شده و مانع از ثبت و ضبط نام و نشان آن‌ها بوده است. با وجود آن که در دوره قاجار زنان به تدریج از آزادی فردی و عملکردی بیشتر و درجه ممتازتر اجتماعی نسبت به گذشته خود، برخوردار شده‌اند؛ اما در یافته‌های موجود در عصر قاجار هم همچنان این سایه را مشاهده می‌کنیم. علاوه بر آن که در گذشته خشوع و خضوع کاتبان (حتی در مردان کاتب) مانع نوشتن نام کامل آن‌ها بوده است، آن‌ها یا تمایل به ذکر نام خود نداشته‌اند یا نام پدر و آباء و اجداد خود را مقدم بر نام خود می‌دانستند و زنان نیز از عباراتی چون: صبیه ... ؛ بنت ... ؛ زن ...، استفاده نموده‌اند. در یافته‌های پژوهش به زنان عالمه و فاضله که دارای اجازه نقل حدیث و روایت بوده‌اند، زنان محشی و تعلیقه‌نویس، زنان خوشنویس و زنانی که در خانواده‌های اهل علم رشد و نمو یافته‌اند و حلقه وصل و واسط انتقال دانش از نسل گذشته به آینده بوده‌اند، برمی‌خوریم. از سویی دیگر، موضوعاتی چون ادبیات، فقه و ادعیه بیشتر مورد توجه زنان کاتب بوده است. همچنین آن‌ها در کتابت آثار خانوادگی یا آباء و اجدادی خود نیز اهتمام بیشتری داشته‌اند. زبان عربی نسبت به زبان فارسی در بین زنان عصر قاجار بسامد و اقبال کمتری داشته است.

https://manuscripts.aqr-libjournal.ir/article_178819_b78d2b8d55526acbf69be470a60247f4.pdf

سازمان کتابخانه ها ، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی 2980-9487 1 2 2023 08 23 Introduction and Analysis of the Manuscripts of Kitāb Al-Ghaiba Attributed to Nu‘mānī معرفی و تحلیل نسخه‌های خطی کتاب الغیبة منسوب به نعمانی 189 208 178820 10.30481/jms.2023.178820 FA کاظم استادی کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران. 0000-0002-4250-3189 Journal Article 2022 06 07 Objective: The most famous and most accessible work attributed to Nu‘mānī is his Kitāb al-Ghaibah, which was written by Nu‘mānī in the early period of Major Occultation and with the prolonged absence of the Hidden Imam (A.S.), and the advent of some doubts among the Shi’ites and was presented for solving this problem. Now, Kitāb al-Ghaibah is one of the important works whose manuscripts need to be compiled and indexed. Therefore, it should be queried: In what status is the number of the extant manuscripts of al-Ghaibah? Do the manuscripts of al-Ghaibah have important differences that can be separated and analyzed in a special way? What statistical information can be provided about the al-Ghaibah manuscripts? Research Method/Approach: The present research has identified and examined different types of manuscripts of Kitāb al-Ghaibah using the descriptive-analytical method and by means of inductive strategy; and through genealogy of the manuscripts, and undertaken to analyze some of their data. Findings and Conclusion: Upon examining the manuscripts, it became clear that the text of the manuscripts of this book are very different from one another and these differences are not merely minor typos; rather, they are different in terms of volume and number of hadiths and can be introduced into four structural groups and models. Furthermore, from among the 23 manuscripts of al-Ghaibah, twenty versions are in Iran and three versions are in Iraq; and except for one manuscript that is from the 6th century, all other manuscripts are from the 10th century onwards. Also, from among the twenty-two available manuscripts of al-Ghaibah in its different models, only 8 manuscripts are without omissions and defects. On the other hand, about half of the manuscripts are without the initial sanad of the manuscript; and the sanad of Abī al-Husayn Shujā’ī is also inauthentic and newly-written in all manuscripts having sanad. هدف: مشهورترین و در دسترس‌ترین اثر منسوب به نعمانی، «کتاب الغیبة» اوست که در اوایل دوره غیبت کبری و با به درازا کشیده شدن غیبت امام زمان (ع) و مطرح شدن برخی شبهات میان شیعیان، توسط نعمانی تألیف و برای رفع این مشکل، ارائه شده است. اکنون به عنوان یکی از آثار مهمی که لازم است نسخ خطی آن فهرست تجمیعی شوند، کتاب الغیبة است. بنابراین، باید بررسی شود که: وضعیت تعداد نسخ خطی الغیبة چگونه هستند؟ آیا نسخ خطی الغیبة، تفاوت‌های مهمی با هم دارند که بتوان آن‌ها را تفکیک و تحلیل خاصی نمود؟ چه اطلاعات آماری پیرامون نسخ خطی الغیبة قابل ارائه است؟ روش پژوهش: تحقیق حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی و کمک گرفتن از راهبرد استقرایی، گونه‌های مختلف نسخه‌های خطی کتاب الغیبة را شناسایی و مورد نظر و بررسی قرار داده و ضمن تبارشناسی نسخه‌ها، به تجزیه و تحلیل برخی داده‌های آن‌ها پرداخته است. یافته‌ها و نتایج: با بررسی نسخه‌ها، روشن شد که متن نسخه‌های این کتاب، تفاوت‌های زیادی با هم دارند و این تفاوت‌ها، فقط اختلافات تحریری جزئی نیستند؛ بلکه از نظر حجم و مقدار احادیث، با هم متمایز و قابل معرفی در چهار گروه و مدل ساختاری هستند. همچنین، از 23 نسخه الغیبة، بیست نسخه در ایران و سه نسخه در عراق هستند و جز یک نسخه که از قرن ششم است، همه نسخه‌ها مربوط به قرن دهم به بعد هستند. از بیست و دو نسخه دستیاب الغیبة در مدل‌های مختلف آن، تنها 8 نسخه بدون افتادگی و نقص است. از سوی دیگر، حدود نیمی از نسخه‌ها بدون سند ابتدایی نسخه هستند و سند ابی‌الحسین شجاعی نیز، در تمامی نسخه‌های سنددار، غیراصیل و نونویس است.

https://manuscripts.aqr-libjournal.ir/article_178820_1cb652c9025a9dee639d114038ef8260.pdf

سازمان کتابخانه ها ، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی 2980-9487 1 2 2023 08 23 The Role of National Library and Archives of Iran in Informing on Iranian-Islamic Manuscripts in Organizational, National and International Levels Bases on the Publication Profile of Manuscripts نقش سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در اطلاع‌رسانی نسخه‌های خطی ایرانی-اسلامی در سطوح سازمانی، ملی و بین‌المللی بر اساس کارنامه انتشارات در حوزه نسخه‌های خطی 209 229 178821 10.30481/jms.2023.178821 FA علی صادق‌زاده وایقان دکترای علم اطلاعات و دانش‌شناسی، کارشناس مسئول پژوهش سازمان اسناد و کتابخانه ملی، تهران، ایران. 0000-0001-9844-0466 اعظم نجفقلی نژاد دکترای علم اطلاعات و دانش‌شناسی، استادیار سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران. Journal Article 2022 12 18 Objective: It is necessary to examine the performance and publishing record of publications of the National Library and Archives of Iran (NLAI) in the field of manuscripts, as the most important written works of Iranian-Islamic culture and civilization, at three organizational, national and international levels. The aim of the present research is to investigate the role of the NLAI in providing information on Iranian-Islamic manuscripts at organizational, national and international levels based on the record of publications in the field of manuscripts. Research Method/Approach: The present research is applied and conducted by survey method. The method of collecting data was documentary and library method, and the tool for collecting data was a checklist. In this research, sampling was not done and all the publications in the field of manuscripts from 1934 to 2019 published by: 1) Library Services Center, 2) Organization of Cultural Documents of the Islamic Revolution, 3) Ma'aref Public Library, 4) National Library of Iran, 5) Pahlavi National Library, 6) National Archives Organization of Iran, 7) National Library and Archives of Iran, were reviewed. Findings and Conclusions: In general, 6 titles (8.57 percent) / 8 volumes (3.52 percent) of the publications of the Organization of Cultural Documents of the Islamic Revolution, two titles / volumes (100 percent) of the publications of the Ma'aref Public Library, 7 titles (6.19 percent)/ 40 volumes (11.8 percent) of the publications of the National Library of Iran, 2 titles (6.45 percent)/ 10 volumes (9.90 percent) of the publications of the Pahlavi National Library, 8 titles (11.59 percent)/ 16 volumes (17.77 percent) of the publications of the National Archives Organization of Iran, and 40 titles (11.04 percent)/169 volumes (25.03 percent) of the publications of the NLAI are in the field of manuscripts. It can be inferred from the conclusions of the findings and the publishing record of the NLAI that the publishing activity of this organization in the field of manuscripts is one of its important and main goals and tasks. Since the NLAI has collaboration agreements and conventions with hundreds of main great national and international organizations, educational and research institutions and domestic and foreign governmental and non-governmental organizations, focusing on organization, education and transmission of information on manuscripts, its publications on informing about Iranian-Islamic manuscripts have not been in an acceptable rank and with a rich profile in the national and international levels, it has not used the potential possibilities in this regard. هدف: بررسی عملکرد و کارنامه انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در حوزه نسخه‌های خطی، به عنوان مهمترین آثار مکتوب فرهنگ و تمدن ایرانی اسلامی، در سه سطح سازمانی، ملی و بین‌المللی ضروری است. هدف پژوهش حاضر بررسی نقش سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در اطلاع‌رسانی نسخه‌های خطی ایرانی- اسلامی در سطوح سازمانی، ملی و بین‌المللی بر اساس کارنامه انتشارات در حوزه نسخه‌های خطی است. روش/رویکرد پژوهش‌: پژوهش حاضر کاربردی و به روش پیمایشی انجام شده است. شیوه گردآوری اطلاعات، سندی و کتابخانه‌ای و ابزار گردآوری اطلاعات سیاهه وارسی است. در این پژوهش نمونه‌گیری صورت نگرفته و تمام منشوراتی که در حوزه نسخه‌های خطی از سال 1313 الی 1398 توسط: 1) مرکز خدمات کتابداری، 2) سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، 3) کتابخانه عمومی معارف، 4) کتابخانة ملی ایران، 5) کتابخانۀ ملی پهلوی، 6) سازمان اسناد ملی ایران، 7) سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران منتشر شده، بررسی شده است. یافته‌ها و نتایج: به طور کلی 6 عنوان (57/8 درصد)/ 8 جلد (52/3 درصد) از منشورات سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، دو عنوان/ جلد (100 درصد) از منشورات کتابخانه عمومی معارف، 7 عنوان (19/6 درصد)/40 جلد (8/11 درصد) از منشورات کتابخانه ملی ایران، 2 عنوان (45/6 درصد)/10 جلد (90/9 درصد) از منشورات کتابخانۀ ملی پهلوی، 8 عنوان (59/11 درصد)/16 جلد (77/17 درصد) از منشورات سازمان اسناد ملی ایران، و 40 عنوان (04/11 درصد)/169 جلد (03/25 درصد) از منشورات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در حوزه نسخه‌های خطی است. از نتایج یافته‌ها و کارنامه انتشاراتی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران می‌توان استنباط نمود فعالیت انتشاراتی این سازمان در حوزه نسخه‌های خطی یکی از اهداف و وظایف مهم و اصلی آن است. با توجه به این ‌که سازمان با بیش از صدها کتابخانه ملی مهم و بزرگ، نهاد آموزشی و پژوهشی و سازمان دولتی و غیردولتی داخلی و خارجی تفاهم‌نامه همکاری دارد که در متن اکثر آن‌ها، سازماندهی، آموزش و انتقال تجربیات در زمینه نسخه‌های خطی جزء بندهای اصلی است، انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران در زمینه اطلاع‌رسانی نسخه‌های خطی ایرانی اسلامی، در سطح ملی و بین‌المللی عملکرد چشمگیر و کارنامه درخشانی ندارد و نتوانسته است از فرصت‌ها و ظرفیت‌های موجود استفاده نماید.

https://manuscripts.aqr-libjournal.ir/article_178821_b2c37ec545c5322ffa38d51a078d71ee.pdf

سازمان کتابخانه ها ، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی پژوهشنامه مطالعات نسخ خطی 2980-9487 1 2 2023 08 23 Some Points Concerning the Qur’an Attributed to Imam Jaf‘ar Ṣādiq, Preserved in the Astan Quds Razavi Manuscripts Center نکاتی درباره قرآن منسوب به امام جعفر صادق (ع) در کتابخانه آستان قدس رضوی 231 252 178822 10.30481/jms.2023.178822 FA مهدی صحراگرد استادیار گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مشهد، مشهد، ایران. 0000-0002-3580-547X Journal Article 2023 06 27 Objective: One of the Qur’ans preserved in the library of Astan Quds Razavi is a Qur’an transcribed in Eastern Kufic script, which was restored and bound in the 9th century AH in the art scriptorium of Timurid Ibrahim Sultan in Shiraz, and its handwriting is attributed to Imam Jaf‘ar Ṣādiq (A.S.). This copy was donated to the Holy Shrine of Imam Reza (A.S.) in the Safavid era and is now kept in Astan Quds Razavi Qur'an Museum. Examining the artistic features and the manuscript characteristics of this Qur’an is the main objective of this research, which is conducted in light of the following questions: What information does the general features and the information stored in the endowment deed, notes, and registrations provide about the history of this Qur’an? What points do the codicological features, including the script, gilding, and the binding contain in order to identify the place of production of this Qur'an? Research Method/Approach: This research is descriptive-case study. Findings and Conclusions: The findings show that given the characteristics of the script, this manuscript belongs to a center that produced important manuscripts such as the Qur'an of ‘Alī Ibn Shādhān al-Rāzī (Chester Beatty Library), and the Qur'an no. 2224 (Astan Quds Razavi Library). However, the exact place of its production is not precisely guessable, and one can only guess the extent of the prevalence of that style in Rayy and Khurasan. Also, the simple form of its illumination, especially in the marginal marks, shows the approximate time of its production in the early 6th century AH. The oldest registration note recorded on the manuscript shows the year 1266 AH, whereas this Qur'an has been kept in the Holy Shrine of Imam Reza (A.S.) since 1008 AH, which shows that the Qur'ans attributed to Imams were not counted as among the conventional list of library Qur'ans until the middle of the 13th century and probably had a different control and counting system. هدف: یکی از قرآن‌های محفوظ در مجموعه آستان قدس رضوی، قرآنی است به قلم کوفی شرقی که در سده نهم هجری در کارگاه هنری ابراهیم سلطان تیموری در شیراز مرمت و تجلید و خطش به امام جعفرصادق (ع) منسوب شده است. این نسخه در دوره صفوی بر حرم امام رضا (ع) وقف شد. هدف اصلی این پژوهش بررسی ابعاد هنری و ویژگی‌های نسخه‌شناسانه این قرآن است که در قالب این پرسش‌ها انجام شد: 1. مشخصات عمومی و اطلاعات محفوظ در وقف‌نامه، یادداشت‌ها و عرض‌دید‌ها چه اطلاعاتی از سرگذشت این قرآن به دست می‌دهد؟ 2. مشخصات نسخه‌شناسانه شامل خط، تذهیب و جلد حاوی چه نکاتی در جهت بازشناسی محل تولید این قرآن است؟ روش/ رویکرد پژوهش: این پژوهش توصیفی موردی است. یافته‌ها و نتایج: نتایج نشان می‌دهد با توجه به ویژگی‌های خط، این نسخه متعلق به مرکزی است که در آن نسخه‌های مهمی چون قرآن علی بن شاذان رازی (کتابخانه چستربیتی) و قرآن ش 2224 (کتابخانه آستان قدس رضوی) تولید شده است. با این حال مکان دقیق‌ تولید آن قابل حدس نیست و صرفاً می‌توان دامنه گسترش آن سبک را در ری و خراسان حدس زد. همچنین شکل ساده تذهیب آن به ویژه در نشان‌های حاشیه، زمان تقریبی تولید آن را در اوایل سده ششم هجری نشان می‌دهد. کهن‌ترین عرض‌دید ضبط شده بر نسخه سال 1266ق را نشان می‌دهد، در حالی که این قرآن از سال 1008ق در حرم امام رضا (ع) نگهداری می‌شده که این امر نشان می‌دهد قرآن‌های منسوب به ائمه تا نیمه سده سیزدهم در فهرست مرسوم قرآن‌های کتابخانه شمارش نمی‌شده و احتمالاً نظام کنترل و شمارش متفاوتی داشته‌اند.

https://manuscripts.aqr-libjournal.ir/article_178822_15f96cecd14dcba1d6ff1c71f5a094e9.pdf